10 тамызда Қазақстанда Абай күні аталып өтеді. Биыл қазақтың ұлы ақыны, ағартушысы, философы, композиторы және қоғам ойшылы Абай Құнанбайұлының туғанына 181 жыл толды. Оның шығармашылығы қазақ жазба әдебиеті мен ұлттық мәдениеттің маңызды негіздерінің біріне айналды.
Абай 1845 жылы 10 тамызда Семей өңірінде Тобықты руының беделді старшыны Құнанбай Өскенбайұлының отбасында дүниеге келген. Болашақ ақын алғашқы білімін үйде алып, кейін Семейдегі Ахмет-Риза медресесінде оқыды. Сонымен қатар орыс мектебіне де барып жүрді. Абай араб және парсы тілдерін меңгеріп, Шығыстың бай мұрасымен танысты. Науаи, Фирдоуси, Низами, Сағди, Жәми және Хафиз шығармаларын оқыды.
Қаладағы оқуын аяқтамай, әкесінің қалауымен Абай далаға оралып, біртіндеп қоғамдық және әкімшілік істерге араласа бастады. Даулы мәселелерді шешуге қатысып, даладағы әдет-ғұрып құқығы мен басқару дәстүрлерін танып-білді, шешендік қабілетін шыңдады. Сол кездің өзінде оның дербес ойлайтыны және әділдікке ұмтылысы байқалды. Көптеген мәселеде Абайдың көзқарасы әкесі мен ру басыларының ұстанымымен сәйкес келе бермейтін.
Алайда Абай өмірінің басты мұраты әдебиет, ағартушылық және халқының болашағы туралы толғаныс болды. Өлеңдері мен әйгілі қара сөздерінде ол білім мен еңбектің қадірі, адамның адамгершілік жауапкершілігі, әділдік, ел бірлігі және үнемі ізденіп, ой-өрісті дамыту қажеттігі туралы жазды.
Абай мұрасында мәдениеттер үндестігі де ерекше орын алады. Оның аудармалары арқылы қазақ оқырманы Александр Пушкин, Михаил Лермонтов, Иван Крылов және басқа да қаламгерлердің шығармаларымен танысты. Қазақ даласының дәстүрін, Шығыс әдебиеті мен орыс және Еуропа мәдениетін сабақтастыра отырып, Абай ұлттық әдебиеттің таным көкжиегін едәуір кеңейтті.
Абай музыка мәдениетінде де өшпес із қалдырды. Оның әндері ұлттық мұраның бір бөлігіне айналды. Ақынның өлеңдері әлі күнге дейін сахнада орындалып, мектептер мен жоғары оқу орындарында оқытылады, шет тілдеріне аударылып, Қазақстаннан тыс жерлерде де жарық көріп келеді.
Бүгінде Абай мұрасы тек өз дәуірінің ескерткіші ретінде қабылданбайды. Оның білім, еңбек, адамдық қадір-қасиет, жауапкершілік пен қоғамның дамуы туралы ойлары арада бір ғасырдан астам уақыт өтсе де өзектілігін жоғалтқан жоқ.
Абайдың есімімен көшелер, мектептер, кітапханалар, театрлар, университеттер және басқа да мекемелер аталады. 1995 жылы ақынның туғанына 150 жыл толуы ЮНЕСКО аясында аталып өтті. Бұл оның мұрасының халықаралық деңгейде мойындалғанын көрсетті.
Абай күні – қоғамды үнемі алға ұмтылуға, білім іздеуге, өзіне және айналасындағы дүниеге сын көзбен қарауға шақырған тұлғаны еске алатын күн. Сондықтан Абай шығармашылығы қазіргі Қазақстанның мәдени және зияткерлік өмірінің маңызды бөлігі болып қала береді.
Дәстүр бойынша елордада, басқа қалаларда және Абайдың туған жерінде мерекелік әрі тақырыптық іс-шаралар өтеді.